Het Skûtsje

Het wedstrijdskûtsje van Dokkum!

Een nieuw schip voor Dokkum

In 2016 besloten het bestuur en schipper dat investering in het gehuurde schip geen verstandige keuze was. Via schipper Kees werd bekend dat familie De Jong een skûtsje te koop had. Eerst werd een huurovereenkomst voor 2017 gesloten; op 5 maart 2018 werd de koopovereenkomst getekend bij notaris Hellema in Dokkum.

Ondertekening van de koopovereenkomst van het skûtsje bij notaris Hellema in Dokkum — Ondertekening van de koopovereenkomst bij notaris Hellema in Dokkum, 5 maart 2018 — bestuur en bemanning van Skûtsje Ebenhaëzer.

De familie Van der Werf

Het schip werd in 1907 gebouwd in opdracht van Sybren van der Werf uit Burgum bij scheepswerf Barkmeijer in Dokkum. Met de Ebenhaëzer vervoerde de familie aan het begin van de vorige eeuw turf, mest en andere vracht over de Friese wateren. Generaties Van der Werf beleefden er vele avonturen op, maar tijdens de economische crisis van de jaren dertig moest de familie het schip noodgedwongen verkopen. Het verhaal ging dat het daarna was gezonken. Meer dan tachtig jaar bleef de familie geloven dat hun schip niet meer bestond.

Scheepswerf Barkmeijer in Dokkum, waar de Ebenhaëzer in 1907 werd gebouwd — Scheepswerf Barkmeijer in Dokkum, waar het skûtsje in 1907 van de helling rolde.

Het gezin aan boord

De familie Van der Werf op het skûtsje in Heerde, 1930 — Familie Van der Werf op het skûtsje, Heerde 1930. Van links naar rechts: Jan, Johannes, Jehanne (van oom Abram), Sybren, heit Kornelis, Jitse, mem Ytsje en Abraham. Voor op het schip een onbekende arbeider.

In 1915, na het overlijden van Sybren Abrahams, nam diens zoon Kornelis van der Werf het skûtsje over — pas zesentwintig jaar oud. Een half jaar later trouwde hij met Ytsje Dijkstra, die op haar tweeëntwintigste al wees was. Samen leefden en werkten zij voortaan aan boord van de Ebenhaëzer.

Tussen 1916 en 1926 werden vijf zonen geboren, telkens onderweg in de havenstad waar het schip op dat moment lag: Sybren (1916, Burgum), Jan (1918, Dokkum), Abraham (1921, Burgum), Johannes (1922, Harlingen) en Jitse (1926, Harlingen). Daarbij woonde ook Ytsjes pleegbroer Romke Kindermanmee aan boord, tot zijn eigen huwelijk in 1927. Hij had zijn eigen kleine kajuit vooraan op het schip, de zogenoemde "durk".

In de piekjaren leefden er zo acht mensen permanent in de krappe scheepskajuit: Kornelis, Ytsje, vijf zonen en Romke. Het schippersleven was hard voor de kinderen — leerplichtig en steeds op een andere school, nu en dan ondergebracht bij familie aan wal. Zonder het bijles-werk van mem Ytsje hadden ze het niet gered, schreef zoon Abraham later in zijn memoires.

Een verrassende ontdekking

Lange tijd werd aangenomen dat het schip in 1904 door Brandsma in Franeker was gebouwd. Begin 2017 ontdekten skûtsjekenners Simon van der Meulen en Frits Jansen (Stichting Foar de Neiteam) echter dat het schip in Dokkum zelf van de helling was gerold. Simon herkende de karakteristieke bouwkenmerken van de Barkmeijer-werf. Samen met Frits vergeleek hij de exacte afmetingen met historische registraties van de 870 bekende skûtsjes — en geen enkel ander schip kwam overeen. "We weten het voor tweehonderd procent zeker", concludeerde Frits. Voor de familie Van der Werf was het schip daarmee, na tachtig jaar, letterlijk weer boven water gekomen.

Frits Jansen en Simon van der Meulen — de ontdekkers van het verloren gewaande skûtsje — Frits Jansen (rechts) en Simon van der Meulen — de twee skûtsjekenners die in 2017 ontdekten dat de Ebenhaëzer in Dokkum is gebouwd.

De huidige generatie Van der Werfen op het dek van het skûtsje, tachtig jaar na de verkoop in 1935 — Tachtig jaar na de gedwongen verkoop in 1935 staat de familie Van der Werf weer op het dek van hun skûtsje. Van links naar rechts: Bram, Sjoerd, Cor, Henk en Sytse van der Werf.

Herdoop tot Ebenhaëzer

Bij de Zijl in Dokkum werd het schip op 6 september 2018 — tijdens de Admiraliteitsdagen — plechtig herdoopt. De doop werd verricht door Kor van der Werf, de enige nog in leven zijnde zoon van de vroegere schipper Kornelis van der Werf. Daarmee kreeg het skûtsje haar oorspronkelijke naam terug. Die naam werd in 1907 door Sybren van der Werf gekozen en verwijst naar de bijbelse wapenspreuk "Tot zover heeft de Heere ons geholpen". Voor de familie was de cirkel rond.

De nazaten van de familie Van der Werf tijdens de herdoop van de Ebenhaëzer bij de Zijl in Dokkum — De nazaten van de familie Van der Werf bij de herdoop aan de Zijl in Dokkum, 6 september 2018.

De restauratie (2019–2022)

Eind 2019 startte een grondige restauratie met als doel het schip haar oorspronkelijke kleur en uitstraling uit 1907 terug te geven. Het stralen en coaten werd uitbesteed aan Straal & Coating Bakhuizen; in het voorjaar van 2020 verscheen het schip met een verbluffend resultaat weer in de vaart — de roest was verdwenen en het oorspronkelijke wit terug.

Tijdens de coronajaren pakte de bemanning de tweede fase aan: het vervangen van de slechte bodemplaten en spanten. Dat werk werd gedaan bij Koopmans Scheepsbouw in Harlingen. Ook het hele houtwerk kreeg nieuwe laklagen. Honderden uren werden door de vrijwilligers in de loods en op het schip gestoken — vaak in het weekend, tijdens vakanties en avonden. Eind maart 2022 werd de Ebenhaëzer weer te water gelaten, net op tijd voor de eerste trainingen van het nieuwe seizoen.

Overleg van de bemanning bij de start van de restauratie — Overleg bij de start van de restauratie.

Het skûtsje wordt gestraald in de loods bij Bakhuizen — Gestraald en klaar om in de verf te gaan — Bakhuizen, 2020.

Het gerestaureerde skûtsje in de originele witte kleur — Weer in de verf, in de originele witte kleur uit 1907.

Metamorfose deel 1.

Metamorfose deel 2.

Nummers terug op de romp

Het opnieuw aanbrengen van het oorspronkelijke kadastraal nummer en de bouwnummers was een van de sluitstukken van de restauratie. Een volgende wens is het opknappen van het interieur van de roef — daarvoor zoeken we nog budget.

Kadastraal nummer opnieuw aanbrengen.

Bouwnummers opnieuw aanbrengen.

Het volledige restauratieverhaal, met meer foto's en interviews met de bemanning, kun je lezen in ons digitale magazine.

Onderhoud door vrijwilligers

Vrijwilligers onderhouden het schip jaarlijks, met steun van sponsoren en donateurs. Dankzij hun inzet blijft het skûtsje in topconditie voor de wedstrijden.

Mijlpalen

2017
Publicatie van het boek
"Het verloren gewaande skûtsje" verscheen na de herontdekking van het schip. Het boek beschrijft de geschiedenis van de familie Van der Werf en is inmiddels aan zijn derde druk toe.
2018
Herdoop tot Ebenhaëzer
Op 6 september 2018, tijdens de Admiraliteitsdagen in Dokkum, kreeg het schip bij de Zijl zijn oorspronkelijke naam terug. De doop werd verricht door Kor van der Werf — de laatste nog levende zoon van de vroegere schipper Kornelis.
2019
Het Ebenhaëzerlied
Gecomponeerd door Sytse van der Werf in samenwerking met shantykoor De Admiraliteitssjongers. Op de Admiraliteitsdagen 2019 werd het lied op het schip ten gehore gebracht.
2019–2022
Volledige restauratie
Stralen en coaten bij Bakhuizen, daarna nieuwe bodemplaten en spanten bij Koopmans in Harlingen. Honderden vrijwilligersuren. Terug naar de originele witte kleur uit 1907.
2021
Oud tuig naar het Swettehûs
Het oude grootzeil en de fok kregen een tweede leven in het circulaire Swettehûs in Leeuwarden — als gordijn en zonnescherm, in plaats van op de stort.
2022
Scheepsportret in Museum Dokkum
Een aquarel door Rienk Vlieger uit Eastermar werd geschonken aan Museum Dokkum en hangt sindsdien in de Dokkumzaal.
2022
Eigen speciaalbier
Een Blond van 4,5%, gebrouwen door de Bonifatius Stadsbrouwerij in Dokkum — een van onze sponsoren.
Jaarlijks
Educatieproject Pake syn skûtsje
Samen met Museum Dokkum en ons zusterschip De Noarderling ontvangen we elk jaar vele honderden basisschoolkinderen aan dek. Ze leren over de geschiedenis, de bouw en het leven op een skûtsje.

Het scheepsportret

Aquarelschilderij van Skûtsje Ebenhaëzer onder zeil, gemaakt door Rienk Vlieger uit Eastermar

Ter ere van de restauratie maakte kunstschilder Rienk Vlieger uit Eastermar dit aquarelportret van de Ebenhaëzer onder zeil, met de Dokkumer "D" op het grootzeil.

Het origineel werd door de stichting geschonken aan Museum Dokkum en hangt sindsdien in de Dokkumzaal van het streekmuseum.

Kinderen aan dek

Een paar beelden uit het educatieproject "Pake syn skûtsje": van uitleg in Museum Dokkum tot aan boord van de Ebenhaëzer in de Dokkumer binnenstad.

Kinderen luisteren naar uitleg in Museum Dokkum, met scheepsmodellen op de achtergrond — Uitleg bij de scheepsmodellen in Museum Dokkum.

Kinderen op het dek van de Ebenhaëzer, geleid door een bemanningslid — Aan dek, met uitleg van de bemanning.

Kinderen aan boord van het skûtsje in de Dokkumer binnenstad — Aan boord in de Dokkumer binnenstad.

Admiraliteitsdagen

Elk jaar is de Ebenhaëzer present tijdens de Admiraliteitsdagen in Dokkum: een feestelijk weekend waarin de stad haar rijke maritieme verleden viert. Ons skûtsje ligt dan prominent in de Dokkumer grachten, met bemanning aan boord om bezoekers te ontvangen en verhalen te delen.

Feestelijke sfeer rond het skûtsje tijdens de Admiraliteitsdagen — Feest in de Dokkumer grachten.

Ceremoniële overhandiging van het oude grootzeil — Overhandiging van het oude grootzeil.

Onze ambassadeur

Sipke Jan Bousema, ambassadeur van Skûtsje Ebenhaëzer — Sipke Jan Bousema — foto: Bob van Deurzen.

Sipke Jan Bousema (Dokkum, 1976) is onze ambassadeur sinds 2020. Als presentator, producent en documentairemaker is hij bekend van onder meer SchoolTV, Museumbende en het Junior Songfestival. Zijn liefde voor Dokkum en het skûtsjesilen gaat ver terug: als kind volgde hij de wedstrijden al op de radio via Omrop Fryslân.

“Ik vind het een hele eer dat Dokkum een skûtsje heeft. Het is niet alleen een mooi schip, maar vooral het teamgevoel van de bemanning spreekt mij aan.”

Nationale aandacht

Het verhaal van de Ebenhaëzer trok nationale aandacht — Omroep Max maakte er een reportage over.

In het nieuws

Door de jaren heen verscheen Skûtsje Ebenhaëzer regelmatig in de regionale en landelijke pers — van de herontdekking en boekpresentatie tot de restauratie en het duurzaamheidsproject.