Heegermeer: omgeslagen tijdens de IFKS 2026

Wat er gebeurde op het Heegermeer

Tijdens de IFKS 2026 sloeg Skûtsje Ebenhaëzer om op het Heegermeer. Bij het rechtzetten van het schip brak een zwaard. Dit is wat er op het water gebeurde, hoe onze bemanning reageerde, en waarom de opbrengst van Rabo ClubSupport nu naar nieuwe zwaarden gaat.

Wat is de IFKS en waarom telt het Heegermeer mee?

De Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen (IFKS) is de open Friese kampioenschappen voor skûtsjes, traditionele Friese vrachtschepen die nu als wedstrijdschip varen. De editie van 2026 was de 50e en liep van zaterdag 1 tot en met zaterdag 8 augustus 2026. De wedstrijd op het Heegermeer vond plaats op maandag 3 augustus 2026, de derde dag van de week.

Skûtsje Ebenhaëzer is een platbodem uit Dokkum, gebouwd bij scheepswerf Barkmeijer, die sinds 2017 onder de vlag van Dokkum meevaart in de IFKS. Ons skûtsje zeilt in de B-klasse. Een skûtsje heeft geen vaste kiel, maar twee zwaarden aan weerszijden van de romp. Die zwaarden gaan het water in aan de lijzijde en voorkomen dat het platte schip zijwaarts wegdrijft. Zonder zwaard kan een skûtsje niet aan de wind zeilen. Wie meer wil weten over dat principe, leest het in Skûtsje: het Friese platbodemschip dat nooit verdween.

Waarom slaat een skûtsje om bij verraderlijke vlagen?

Een skûtsje slaat om wanneer de kracht van de wind op het zeil groter wordt dan de bemanning en het schip kunnen opvangen. Op maandag 3 augustus waaide het stevig op het Heegermeer, met vooral verraderlijke vlagen. Dat is het gevaarlijkst: niet de constante bries, maar de plotselinge uitschieters die je niet ziet aankomen. Een skûtsje voert een groot grootzeil op een lange giek. Bij een onverwachte vlaag kan het schip in korte tijd zo ver overhellen dat er geen weg terug meer is.

Het moment zelf: eerst de mensen

Toen de Ebenhaëzer omsloeg, gold aan boord maar één regel: eerst kijken of iedereen veilig is. Als je omslaat, dan is dat het enige wat telt. Liggen er mensen onder de zeilen in het water? Zit iedereen boven? Geen gewonden?

Voor de ervaren bemanningsleden is het ook een andere beleving dan voor de nieuwe mensen. De ervaren mensen weten wat er gebeurt en wat ze moeten doen. Nieuwe bemanningsleden schrikken soms en weten niet meteen hoe te handelen. Een deel van de ploeg lag in het water en werd opgevist door de aanwezige hulpdiensten. Anderen bleven zitten op de zijkant van het schip, dat plat op het water lag. Pas als vaststaat dat iedereen veilig is, kan het bergen beginnen. Die volgorde staat niet ter discussie.

Hoe berg je een omgeslagen skûtsje?

Een omgeslagen skûtsje wordt overeind getrokken met een sleepboot, nadat aan boord alles is vastgezet. Voordat het schip weer rechtop kan, moet de bemanning eerst zorgen dat de zeilen niet in de weg zitten en dat alles vastligt. Daarna maakt de sleepboot een sleep vast aan het skûtsje. De sleepboot geeft flink gas, zodat de stuwing van de schroef het schip aan de onderkant wegduwt. Daardoor wordt de bovenkant aangetrokken en komt het skûtsje weer overeind.

De zwaarden van het skûtsje waren vantevoren vastgezet met een stalen kabel. Bij het omhoog halen is die kabel vermoedelijk geknapt. Daardoor maakte het zwaard een klap en brak. Dat is het detail dat de rest van het seizoen zou tekenen: niet het omslaan zelf, maar het kapotte zwaard.

De video die het verhaal draagt

De beelden van die maandag vertellen het verhaal beter dan woorden. De video begint met het skûtsje op zijn kant, plat op het Heegermeer. Daarna volgt een gesprek met onze schipper Willem Kramer. Vervolgens is te zien hoe de Ebenhaëzer door de sleepboot weer rechtop wordt getrokken. En dan, in beeld, het gebroken zwaard.

De Ebenhaëzer in dit verhaal

Een gebroken zwaard is voor ons skûtsje geen detail. Zonder een compleet stel zwaarden kan de Ebenhaëzer niet meedoen aan de wedstrijden waar het schip voor bestaat. Het schip stamt uit de vroege twintigste eeuw en heeft in de honderd jaar daarvoor meer dan één klap overleefd. Toch is elke schade weer een nieuwe rekening voor een ploeg vrijwilligers uit Dokkum die het schip varend houdt.

We melden de uitslag ook als de dag slecht verliep, en deze verliep slecht. Maar het bergen ging zoals het moest: iedereen kwam veilig van het water, de hulpdiensten deden hun werk, en de sleepboot bracht ons skûtsje weer overeind.

Wat nu?

Ondertussen is het bestuur al druk bezig om te mogelijkheden in kaart te brengen. Wat kost een nieuwe set zwaarden? Zijn er eventueel gebruikte zwaarden te koop? Hoeveel financiele middelen hebben we nog in reserve? Hoe kunnen we eventueel extra financiele middelen werven? Kortom alles draait weer op volle toeren. Bovendien, het seizoen is nog niet om. We moeten nog een paar wedstrijden zeilen.

Een van de mogelijkheden is de Rabo Clubsupport actie die 7 september weer van start gaat.

Waarom de opbrengst nu naar nieuwe zwaarden gaat

Een nieuwe set zwaarden kost ongeveer €20.000. Tweedehands is dat ruwweg de helft. Wat het uiteindelijk wordt, hangt af van wat er binnenkomt. Als het geld er niet is, kan het simpelweg niet. Daarom gaat de opbrengst van Rabo ClubSupport dit jaar naar de zwaarden. Rabo ClubSupport is een jaarlijkse actie waarbij Rabobank een deel van haar resultaat verdeelt onder clubs en verenigingen. Leden van de Rabobank stemmen op hun favoriete club, en op basis van het aantal stemmen ontvangt een club een financiële bijdrage. Elke stem telt mee. Voor ons skûtsje telt die stem dit jaar extra.

We willen volgend seizoen weer aan de wind kunnen. Dat begint met twee zwaarden die het houden. Kom gerust langs in de haven van Dokkum als je wilt zien waar het geld naartoe gaat.